รายงานวิจัย

การศึกษา
ทุนสนับสนุนงานพื้นฐาน (Fundamental Fund)
2569
การสร้างหนังสือภาพนิทานคำกลอนประเพณีตานก๋วยสลากวัดปากลี เพื่อส่งเสริมการอ่านและสืบสานประเพณีท้องถิ่น สำหรับนักเรียนประถมปลาย
Creating a picture book of traditional poems of Tan Kwai Salak Temple in Pak Li to promote literacy and inherit local traditions. For high school students
วทัญญู ขลิบเงิน
พิชญา สกุลวิทย์, อุบลวรรณ สายทอง, ธีร์กัญญา อินทอง,
พลังของวรรณกรรมเป็นพื้นฐานของการเรียนรู้ของเด็กทุก ๆ คน นิสัยรักการอ่านได้มาจากวรรณกรรม วรรณกรรมภาพ (Graphic Novel) มีคุณลักษณะในการหลอมรวมตัวหนังสือและศิลปะ (รูปเขียน) ทำให้มีการใช้ พหุปัญญา (Multiple Intelligences) นักเรียนที่มีปัญหาด้านการอ่าน นักเรียนที่ไม่ชอบอ่านไปจนถึงนักเรียนที่เรียนด้านภาษาโดยตรงล้วนได้ประโยชน์จากวรรณกรรมภาพเพราะเป็นการผสมผสานระหว่างตัวอักษรและภาพทำให้นักเรียนเข้าใจความหมายได้เร็วขึ้นและมีประสิทธิผลมากขึ้นและช่วยให้เด็กค่อย ๆ ซึมซับความหมายโดยไม่จำเป็นต้องถอดถ้อยคำทุก ๆ คำ (ถิรนันท์ อนวัชศิริวงศ์, 2567: ระบบออนไลน์) สำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (2556, น. 15) ได้ให้ความสำคัญกับการอ่านหนังสือ เป็นหนึ่งทางเลือกที่สามารถพัฒนาเด็กได้ด้วยต้นทุนไม่มากนัก และหนังสือนั้นสามารถนำกลับมาใช้อ่านใหม่กี่ครั้งก็ได้หรือจะนำไปให้ผู้อื่นอ่านต่ออีกก็ได้เช่นกัน หลักสูตรแกนกลางการศึกษาขั้นพื้นฐาน พุทธศักราช 2551 (ฉบับปรับปรุง 2560) ได้ระบุในมาตรฐาน ตัวชี้วัด ในสาระที่ 1 การอ่าน และกำหนดคุณภาพของผู้เรียนเมื่อจบชั้นประถมศึกษาปีที่ 6 ว่า จับใจความสำคัญของเรื่องที่อ่านและนำความรู้ความคิดจากเรื่องที่อ่านไปตัดสินใจแก้ปัญหาในการดำเนินชีรวิตได้ มีมารยาทและ มีนิสัยรักการอ่าน และเห็นคุณค่าสิ่งที่อ่าน เข้าใจและเห็นคุณค่าวรรณคดีและวรรณกรรมที่อ่าน เล่านิทานพื้นบ้าน นำข้อคิดเห็นจากเรื่องที่อ่านไปประยุกต์ใช้ในชีวิตจริง ดังนั้นการนำประเพณีในท้องถิ่นของนักเรียนมาสร้างเป็นหนังสือเพื่อให้นักเรียนได้อ่านจึงมีความสำคัญและจำเป็นเพื่อให้นักเรียนจะได้เรียนรู้จากสิ่งที่ใกล้ตัวอันจะเป็นการส่งเสริมพฤติกรรมการอ่านได้อีกทางหนึ่ง ดังที่ดารารัตน์ อุทัยพยัคฆ์ (2555) ที่กล่าวว่า พฤติกรรมการอ่านมีคุณค่าและมีความสำคัญเป็นอย่างยิ่งต่อมนุษย์ เพราะการอ่านช่วยให้เกิดความสนุกสนานเพลิดเพลิน ช่วยให้มนุษย์มีประสบการณ์ต่าง ๆ สิ่งที่กล่าวมานั้นเป็นสิ่งที่ต้องปลูกฝังให้กับเด็กเพราะการอ่านจะทำให้เด็กมีพฤติกรรมที่ต้องการดังกล่าว เมื่อเด็กมีพฤติกรรมการอ่านและจะติดตัวไปจนโตเป็นผู้ใหญ่ จนเกิดเป็นนิสัยรักการอ่าน การอ่านจะทำให้เด็กมีความพึงพอใจที่จะใช้เวลาว่างให้เป็นประโยชน์ คือการอ่านหนังสือ จนทำให้เขามีความสุขสนุกสนาน ได้รับความเพลิดเพลินในการอ่านสิ่งที่ตามมานั้นค่ามหาศาล คือ เด็กได้พัฒนาทางภาษา เรียนรู้การใช้ภาษา เกิดทักษะในการอ่านหนังสือมีความรู้และประสบการณ์จากการอ่านสิ่งต่าง ๆ ไม่ว่าจะเป็นหนังสือหรือสิ่งพิมพ์ มีความสามารถในการค้นคว้าหาข้อมูล ทำให้เด็กได้พัฒนาอารมณ์และจิตใจ พร้อมทั้งได้รับการพัฒนาด้านสติปัญญา ดังนั้นการพัฒนาการเรียนรู้จะเกิดขึ้นได้ดีและบรรลุตามจุดประสงค์หรือไม่นั้น ต้องอาศัยปัจจัยส่งเสริมหลายด้าน ทั้งนี้ปัจจัยการส่งเสริมพฤติกรรมการอ่านของนักเรียนมีหลายปัจจัย เนื่องจากการอ่านเป็นทักษะอย่างหนึ่งซึ่งหากได้รับการฝึกฝนหรือกระทำซ้ำ ๆ เป็นประจำก็สามารถพัฒนาขึ้นมาเป็นพฤติกรรมการอ่านหรือนิสัยรักการอ่านได้ เด็กที่ได้รับการเตรียมความพร้อมทางด้านการอ่านมาแล้วเป็นอย่างดีย่อมสามารถพัฒนานิสัยรักการอ่านได้เร็วกว่าเด็กที่ขาดการเตรียมความพร้อมด้านการอ่าน อย่างไรก็ดีการพัฒนาทางด้านความพร้อมในการอ่านของเด็กยังขึ้นอยู่กับอง๕ประกอบอื่น ๆ อีกหลายประการ เช่น วุฒิภาวะด้านสมอง การรับภาพ การออกเสียง วุฒิภาวะทางด้านความสารถในการปรับตัว ประสบการณ์ทางสังคม สภาพร่างกาย เป็นต้น หากต้องการที่จะส่งเสริมนิสัยรักการอ่านให้กับเด็ก สถาบันทางสังคมที่มีความสำคัญ คือ ครอบครัวและโรงเรียน ซึ่งทั้งสองสถาบันนี้จะต้องเป็นตัวแบบและต้องร่วมมือกันในการที่จะส่งเสริมให้เด็กมีนิสัยรักการอ่าน (ดวงพร พวงเพชร, 2541, น.13) “ตานก๋วยสลาก” หรือในภาษาไทยกลางเรียกว่า “สลากภัต” คำว่า “ก๋วยสลาก” เครื่องจักสานทำจาก ไม้ไผ่เป็นรูปทรงกระบอก (ชะลอม) ข้างในกรุด้านข้างด้วยใบตองหรือใบไม้ที่หาได้ตามบ้านเรือนเพื่อบรรจุข้าวสาร อาหารแห้ง ผลไม้และของใช้ที่จำเป็น ดอกไม้ ธูป เทียน ตานก๋วยสลากเป็นประเพณีเนื่องในพระพุทธศาสนาที่กระทำสืบต่อกันมาตั้งแต่ครั้งพุทธกาล ในภาคเหนือจะเรียกแตกต่างกันไปในแต่ละท้องถิ่น มีทั้ง ตานสลาก กิ๋นข้าวสลาก กิ๋นก๋วยสลาก กิ๋นสลาก ล้วนแล้วแต่หมายถึงประเพณีเดียวกัน ทั้งนี้อาจจะมีรายละเอียดปลีกย่อยแตกต่างกันไปบ้างก็ตาม ประเพณีตานก๋วยสลากนิยมทำกันในช่วงเดือน 12 เหนือถึงเดือนยี่เหนือ หรือประมาณเดือนกันยายนถึงเดือนตุลาคมของทุกปี ซึ่งเป็นช่วงที่ชาวบ้านหยุดพักจากการทำนา พระสงฆ์ก็จำพรรษาอยู่ในวัดเพราะเป็นช่วงเข้าพรรษา ผลไม้มากและกำลังสุก เช่น ส้มโอ ส้มเกลี้ยง กล้วย อ้อย และยังเป็นช่วงที่ข้าวเปลือกหรือข้าวสารใกล้หมดยุ้งฉาง จึงเป็นโอกาสอันเหมาะสม โดยมีความเชื่อว่าการตานก๋วยสลากนอกจากจะเป็นการทำบุญแก่ผู้ล่วงลับแล้วยังเป็นการทำทานสงเคราะห์แก่คนยากไร้ ซึ่งถือว่ามีกุศลแรง (กองบรรณาธิการศิลปวัฒนธรรม, 2566: ระบบออนไลน์) วัดปากลี ตั้งอยู่ที่หมู่ 3 ตำบลท่าแฝก อำเภอ ท่าปลา จังหวัดอุตรดิตถ์ ตั้งอยู่เนินเขาติดริมแม่น้ำน่านมีประวัติการก่อตั้งในสมัยกรุงศรีอยุธยา สาเหตุที่ชื่อวัดปากลี เพราะทั้งตั้งวัดอยู่ติดปากแม่น้ำลี และเพื่อให้สอดคล้องกับหมู่บ้านที่ตั้งขึ้นใหม่ และได้จัดให้มีประเพณีตานก๋วยสลากเพื่ออุทิศส่วนบุญส่วนกุศลให้กับผู้ที่ล่วงลับไปแล้วอย่างยิ่งใหญ่เพื่อดำรงรักษาขนบธรรมเนียม ประเพณีอันดีงามไว้ให้ลูกหลานได้สืบสาน รักษาและต่อยอดวัฒนธรรมเป็นประจำทุกปี ทั้งนี้ประเพณีตานก๋วยสลากนับเป็นอีกประเพณีหนึ่งที่แสดงถึงความเป็นตัวตนของชาวล้านนา และชาวบ้าน ในพื้นที่ตำบลจริม อำเภอท่าปลา ที่มีความเลื่อมใสและศรัทธาในพระพุทธศาสนาอย่างมั่นคง หลายกิจกรรมที่ประชาชนร่วมแรงร่วมใจกันจัดขึ้นเป็นประเพณีที่ล้วนแล้วแต่แฝงไว้ด้วยภูมิปัญญาที่มีคุณค่าของบรรพบุรุษ ที่นอกจากจะทำให้คนในชุมชนสำนึกในบุญคุณของบรรพบุรุษแล้วยังมุ่งก่อให้เกิดความรักสามัคคีกัน ทั้งนี้ด้วยสภาพวิถีชีวิตที่เปลี่ยนไปพบว่าบางแห่งมีการนำภาชนะอื่นมาบรรจุสิ่งของเครื่องใช้แทน “ก๋วยสลาก” ทำให้ความงดงามและวิถีแห่งล้านนาเดิมเปลี่ยนไป แต่สำหรับชาวท่าปลายังคงรักษาและอนุรักษ์ก๋วยสลากไว้อย่าน่าชื่นชม จึงสมควรที่จะนำมาสร้างเป็นหนังสือภาพนิทานคำกลอนเพื่อใช้เป็นสื่อในการส่งเสริมนิสัยรักการอ่านให้แก่เยาวชน จากที่กล่าวมาคณะผู้วิจัยจึงสนใจที่จะสร้างหนังสือภาพนิทานคำกลอนประเพณีตานก๋วยสลากวัดปากลีเพื่อส่งเสริมทักษะการอ่านสำหรับนักเรียนประถมปลาย ซึ่งเป็นเนื้อหาที่มีความเหมาะสมกับเด็ก สอดแทรกคติธรรม กุศโลบายของการปลูกฝังคุณธรรมจริยธรรมให้กับเยาวชนอีกทั้งยังจะเป็นการสืบสานประเพณีและวัฒนธรรมท้องถิ่นให้เด็กรู้สึกรัก หวงแหนและภาคภูมิใจได้อีกทางหนึ่ง
หนังสือภาพนิทาน นิทานคำกลอน ตานก๋วยสลาก การอ่าน